با دال بجاى تاء نيز نوشته‌اند « 1 » و مآل هردو يكى است ، و ابو الشّرف ناصح بن ظفر بن سعد المنشى الجرفادقانى مترجم معروف تاريخ يمينى معاصر اين شمس الدّين آيتغمش بوده و نام او را در ديباچهء كتاب خود بعبارات ذيل برده است : « خاقان اعظم پادشاه معظّم شمس الدّولة و الدّين نصرة الأسلام و المسلمين ملك ملوك الشّرق و الغرب غازى بيك آيدغمش حرس اللّه جلاله و ضاعف اقباله كه ناب احدّ و ركن اشدّ دولت بود و عماد و عمدهء ملك الخ » « 2 » ، و چنان كه معلوم است ترجمهء مزبور بتصريح خود مترجم در سنهء 603 يعنى در اواسط عهد آيتغمش ( 600 - 608 ) باتمام رسيده است « 3 » ، و امّا سلف آيتغمش نور الدّين كوكجه « 4 » وى نيز بشرح ايضا از مماليك ترك اتابك پهلوان محمّد بن ايلدكز بود و پس از انقراض سلجوقيّهء عراق در سنهء 591 بدست تكش خوارزمشاه وى بر قسمت عمدهء عراق عجم استيلا يافت ( و قسمت ديگر بدست مياجق نامى از مماليك تكش خوارزمشاه افتاده بود ) و مدّت نه سال با كمال استقلال بحكمرانى آن ولايات اشتغال

--> ( 1 ) از جمله در تاريخ ابو الفدا در حوادث سنهء 610 و در مقدّمهء ترجمهء تاريخ يمينى ، - و آيتغمش يا آيدغمش از اعلام تركى است بمعنى « ماه طلوع كرده » يعنى ماه متولّد شده ( « بزغ القمر يعنى ولد قمر » ) مركّب از آى بمعنى ماه و تغمش يا دغمش بمعنى طلوع كرده ( ترجمان تركى و عربى طبع هوتسما ص 29 از متن و 57 از ترجمه ) ، ( 2 ) ترجمهء تاريخ يمينى طبع طهران ص 11 ، ( 3 ) براى مزيد اطّلاع از سوانح احوال آيتغمش رجوع شود بابن الأثير در حوادث سنوات 600 ، 602 ، 603 ، 608 - 610 ( جلد 12 ص 91 ، 110 - 111 ، 120 ، 137 ، 139 ) ، و راحة الصّدور ص 395 ، و تاريخ ابو الفدا در حوادث سنهء 600 و 610 ( ج 3 : 105 ، 115 ) ، ( 4 ) از اعلام تركى منقول از الوان است بمعنى « كبود رنگ » مصغّر كوك بمعنى كبود ، از جنس آقجه - سفيد رنگ ، و قراجه - سياه رنگ ( ترجمان تركى و عربى ص 31 از ترجمه ) ،